ΓΙΑΤΙ 21; 12 ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ

Κωδικός Τεκμηρίου
228578

Τύπος ψηφιακού αρχείου
Βίντεο

Τίτλος
ΓΙΑΤΙ 21; 12 ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ
ΓΙΑΤΙ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΕΛΛΗΝΕΣ ΠΑΝΤΟΥ; ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΕΙΣ ΠΛΗΘΥΣΜΩΝ ΑΠΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Χρονολογία Παραγωγής
2021

Ημερομηνία Πρώτης Προβολής
30/05/2021

Σκοπός
ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ

Είδος
ΜΟΝΟΘΕΜΑΤΙΚΟ / ΟΧΙ-ΜΥΘΟΠΛΑΣΙΑ

Χαρακτηρισμός
ΣΕΙΡΑ

Κατηγορία
ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ (ΙΣΤΟΡΙΚΟ,ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ)

Περίληψη
Στο ένατο επεισόδιο της σειράς, οι ερευνητές-δημοσιογράφοι Μαριλένα Κατσίμη και Πιέρρος Τζαννετάκος καλούνται να δώσουν απάντηση στα ερωτήματα: «Γιατί υπάρχουν Έλληνες παντού; Μπορεί κάποιος να έχει δύο πατρίδες;». Οι δύο ερευνητές ταξιδεύουν σε τόπους με έντονο ιστορικό φορτίο και μελετούν πηγές και αρχεία. Συζητούν με μαθητές δημοτικού, γυμνασίου και λυκείου και απευθύνουν τα ερωτήματά τους σε κορυφαίους επιστήμονες της ελληνικής και διεθνούς ακαδημαϊκής κοινότητας.

Η αναδρομή ξεκινά με την επισήμανση πως οι μετακινήσεις πληθυσμών στον γεωγραφικό χώρο της Ελλάδας συμβαίνουν από αρχαιοτάτων χρόνων, καθώς και με το γεγονός ότι η Ελλάδα αποτελεί τόσο χώρα υποδοχής όσο και αποστολής μεταναστών και προσφύγων. Ακολούθως, εξετάζεται η εξάπλωση των Ελλήνων κατά τον 17ο, 18ο και 19ο αιώνα, με τη δημιουργία παροικιών όπου ακμάζουν οι Έλληνες έμποροι σε πόλεις όπως η Βενετία, το Λιβόρνο, η Κωνσταντινούπολη, πόλεις της Νότιας Ρωσίας, της Αιγύπτου και της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων, και αργότερα το Λονδίνο και το Άμστερνταμ. Εξιστορείται ένα επεισόδιο που έλαβε χώρα την περίοδο των Ναπολεόντειων Πολέμων ανάμεσα στον Μιαούλη και έναν Άγγλο ναύαρχο. Η πτώση της ζήτησης των σιτηρών, οι Ναπολεόντειοι Πόλεμοι και οι αλλαγές στους εμπορικούς δρόμους οδήγησαν σε μια σταδιακή μείωση της ζήτησης, γεγονός που συνέβαλε στην είσοδο των πληρωμάτων των εμπορικών ελληνόκτητων πλοίων στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα. Τονίζεται η συμβολή των παροικιών στην ανάπτυξη και διάδοση της ιδέας για την ανεξαρτησία των Ελλήνων.

Πρώτος σταθμός όπου κατέφυγαν πρόσφυγες λόγω της Επανάστασης του 1821 ήταν η Σύρος. Εκεί έβρισκαν καταφύγιο κυνηγημένοι πληθυσμοί από εδάφη που γίνονταν πεδίο συγκρούσεων Ενετών και Οθωμανών ήδη από τον 16ο αιώνα. Κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του 1821, στη Σύρο κατέφθασαν πληθυσμοί από τα μικρασιατικά παράλια, την Κύπρο, τη Χίο, τη Σάμο, την Κρήτη και την Κωνσταντινούπολη. Ακόμη, και το Ναύπλιο λειτούργησε ως τόπος καταφυγίου στα χρόνια του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα. Παράλληλα, πληροφορούμαστε για τους αιχμαλώτους και τους σκλάβους του Μεσολογγίου μετά την Έξοδο και τη μεταφορά τους στην Αίγυπτο.

Οι μετακινήσεις πληθυσμών δεν σταματούν μετά την ίδρυση του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους. Η αναδρομή συνεχίζεται με την περίοδο της Αντιβασιλείας και της βασιλείας του Όθωνα, όταν οι αρχές επιθυμούν την αύξηση του πληθυσμού του νεοσύστατου ελληνικού κράτους. Σημειώνεται πως υπήρξαν Οθωμανοί που βαφτίστηκαν χριστιανοί και ζήτησαν να πολιτογραφηθούν ως Έλληνες πολίτες, αλλά και το αντίστροφο: μουσουλμάνοι που έφυγαν προς την Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Ακολούθως, εξετάζεται η υπερατλαντική μετανάστευση στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, μετά από τη λεγόμενη «σταφιδική κρίση», η οποία έπληξε κυρίως τους πληθυσμούς της Πελοποννήσου. Περιγράφεται ο τρόπος με τον οποίο έβλεπαν τους Έλληνες οι Αμερικανοί τόσο τον 19ο όσο και τον 20ό αιώνα.

Επιπροσθέτως, γίνεται ευρεία αναφορά στην άφιξη και αποκατάσταση των προσφύγων μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Παρουσιάζονται ο αριθμός των Μικρασιατών προσφύγων που έφτασαν στη χώρα, η δύσκολη συνύπαρξη γηγενών και προσφύγων, καθώς και οι πρακτικές που ακολούθησε το ελληνικό κράτος για να τους αποκαταστήσει. Διαπιστώνεται ότι ο διαχωρισμός προσφύγων και γηγενών περιορίζεται με την έναρξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Επιπλέον, γίνεται λόγος για τους μουσουλμάνους της Κρήτης, και ιδιαίτερα του Ρεθύμνου, οι οποίοι έφυγαν για την Τουρκία με τη Συνθήκη της Λοζάνης.

Έπειτα, εξετάζεται το φαινόμενο της μετακίνησης πληθυσμών μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, που αφορά εσωτερικούς μετανάστες λόγω του Εμφυλίου Πολέμου, μετανάστες στη Γερμανία, τις Η.Π.Α., την Αυστραλία, τον Καναδά και αλλού, καθώς και πολιτικούς πρόσφυγες σε σοσιαλιστικές χώρες λόγω της ήττας των κομμουνιστών στον Εμφύλιο. Ειδικότερα, μαθαίνουμε πως από το 1946 έως το 1977 μετανάστευσαν πάνω από ένα εκατομμύριο Έλληνες.

Στη συνέχεια, γίνεται λόγος για την άφιξη μεταναστών από χώρες του πρώην Ανατολικού μπλοκ και την Αλβανία στην Ελλάδα μετά τη δεκαετία του 1990. Περιγράφεται ο τρόπος με τον οποίο το ελληνικό κράτος παρέχει την ελληνική υπηκοότητα σε μετανάστες που ζουν στη χώρα. Εξετάζεται, ακόμη, το μεταναστευτικό ρεύμα που προέκυψε μετά την οικονομική κρίση του 2010, το λεγόμενο «brain drain».

Οι ομιλητές του ένατου επεισοδίου με αλφαβητική σειρά: Νίκος Ανδριώτης, Ιστορικός, Θάνος Βερέμης, Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών, Ελπίδα Βόγλη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Θράκης, Γιάννης Βούλγαρης, Ομότιμος Καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου, Απόστολος Δελής, Ερευνητής Γ΄ Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών/ΙΤΕ, Στάθης Καλύβας, Καθηγητής Yale University (ΗΠΑ), Κωστής Καρπόζηλος, Διευθυντής Αρχείων Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας, Όλγα Κατσιαρδή-Hering, Ομότιμη Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Αθηνών, Αλέξανδρος Κιτροέφ, Καθηγητής Haverford College (ΗΠΑ)
Πασχάλης Κιτρομηλίδης, Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών – Ακαδημαϊκός, Ελένη Κυραμαργιού, Μεταδιδακτορική Ερευνήτρια Ινστιτούτου Ιστορικών Ερευνών/ΕΙΕ, Κώστας Κωστής, Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιωάννα Λαλιώτου, Αντιπρύτανις – Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Λάμπρος Μπαλτσιώτης, Επίκουρος Καθηγητής Πάντειο Πανεπιστήμιο, Άγγελος Νταλαχάνης, Ερευνητής, Centre National de la Recherche Scientifique (Γαλλία), Κωνσταντίνος Τσιτσελίκης, Καθηγητής Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Μενέλαος Χαραλαμπίδης, Διδάκτωρ Σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας, Δημήτρης Χριστόπουλος, Καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου, Γιώργος Παγουλάτος, Καθηγητής Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, Αλέξης Πολίτης, Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης.

Ανάλυση Περιεχομένου

Θεματική Κατηγορία
ΙΣΤΟΡΙΑ
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
ΠΟΛΕΜΟΙ,ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΙΣ,ΤΑΡΑΧΕΣ
ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Θεματικοί Όροι
Επανάσταση 1821, Ελληνική Επανάσταση, ιστορία, νεοελληνική ιστορία, εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας, θάλασσα, ναυτιλία, εμπόριο, εμπορικά δίκτυα

Αναφορές
ΝΙΚΟΣ ΑΝΔΡΙΩΤΗΣ, Ιστορικός
ΘΑΝΟΣ ΒΕΡΕΜΗΣ, Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών
ΕΛΠΙΔΑ ΒΟΓΛΗ, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Θράκης
ΓΙΑΝΝΗΣ ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ, Ομότιμος Καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου
ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΔΕΛΗΣ, Ερευνητής Γ΄ Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών/ΙΤΕ
ΣΤΑΘΗΣ ΚΑΛΥΒΑΣ, Καθηγητής Yale University (ΗΠΑ)
ΚΩΣΤΗΣ ΚΑΡΠΟΖΗΛΟΣ, Διευθυντής Αρχείων Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας
ΟΛΓΑ ΚΑΤΣΙΑΡΔΗ-HERING, Ομότιμη Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Αθηνών
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΚΙΤΡΟΕΦ, Καθηγητής Haverford College (ΗΠΑ)
ΠΑΣΧΑΛΗΣ ΚΙΤΡΟΜΗΛΙΔΗΣ, Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών – Ακαδημαϊκός
ΕΛΕΝΗ ΚΥΡΑΜΑΡΓΙΟΥ, Μεταδιδακτορική Ερευνήτρια Ινστιτούτου Ιστορικών Ερευνών/ΕΙΕ
ΚΩΣΤΑΣ ΚΩΣΤΗΣ, Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών
ΙΩΑΝΝΑ ΛΑΛΙΩΤΟΥ, Αντιπρύτανις – Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Θεσσαλίας
ΛΑΜΠΡΟΣ ΜΠΑΛΤΣΙΩΤΗΣ, Επίκουρος Καθηγητής Πάντειο Πανεπιστήμιο
ΑΓΓΕΛΟΣ ΝΤΑΛΑΧΑΝΗΣ, Ερευνητής, Centre National de la Recherche Scientifique (Γαλλία)
ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΓΟΥΛΑΤΟΣ, Καθηγητής Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών
ΑΛΕΞΗΣ ΠΟΛΙΤΗΣ, Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΙΤΣΕΛΙΚΗΣ, Καθηγητής Πανεπιστημίου Μακεδονίας
ΜΕΝΕΛΑΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ, Διδάκτωρ Σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ, Καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου

Γεωγραφικός Προσδιορισμός

Γλώσσα Περιεχομένου
ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Δημιουργός
Παραγωγή: ΕΡΤ ΑΕ

Συντελεστές
Σκηνοθεσία: ΕΛΕΝΑ ΛΑΛΟΠΟΥΛΟΥ, Παρουσίαση-Έρευνα-Αρχισυνταξία: ΜΑΡΙΛΕΝΑ ΚΑΤΣΙΜΗ, ΠΙΕΡΡΟΣ ΤΖΑΝΕΤΑΚΟΣ, Διεύθυνση Παραγωγής: ΝΙΝΑ ΝΤΟΒΑ. Αφηγητής: ΝΙΚΟΛΑΣ ΒΙΒΛΑΚΗΣ, Επιστημονικός Συνεργάτης:
ΧΡΗΣΤΟΣ ΧΡΥΣΑΝΘΟΠΟΥΛΟΣ

Σχετικά Θέματα

Δικαιώματα
ΕΡΤ ΑΕ

Διάρκεια
00.54.15

Φυσικά – Τεχνικά Χαρακτηριστικά
ΨΗΦΙΑΚΟ ΑΡΧΕΙΟ

Χρηματοδότηση Ψηφιοποίησης/Τεκμηρίωσης
ΕΡΤ ΑΕ

Τελευταία Ενημέρωση
19/6/2026